Laatst vroeg ik Google – dat kan tegenwoordig – een lijstje van mannenkoren die het afgelopen jaar zijn opgeheven. Ik bestudeerde het resultaat waarin bekend werd gemaakt dat zeker vier mannenkoren zijn opgeheven vanwege vergrijzing en het uitblijven van nieuwe leden. Het resultaat betrof alleen de koren waarvan het bericht in de grote bladen bekend was gemaakt, er zijn ook koren opgeheven waarvan het bericht alleen in de lokale krantjes is verschenen. Ik vroeg me af waarom mannen niet meer in een mannenkoor willen zingen; tijd voor een analyse.
Ik heb voor een mannenkoor gestaan waar ieder koorlid absoluut heel graag naartoe ging en ik bewaar er nog warme herinneringen aan. Er waren geen toelatingseisen want het was een zogenaamd gezelligheidskoor; de mannen zongen voor de gezelligheid en ik moest ervoor zorgen dat er werd gezongen en het liefst zoals ik dat voor ogen had. Dat lukte soms niet, maar daar moesten we altijd hartelijk om lachen. Een optreden met die mannen was een feest voor de mensen in de zaal en voor mij, want de sfeer was altijd fantastisch met die mannen. Ik ben eens voor een uitvoering naar een buurthuis in Leiderdorp gefietst en toen ik in de betreffende zaal ging kijken zag ik dat het al een kwartier van tevoren propvol mensen zat en wij waren toch echt de enige artiesten die middag; ze kwamen echt alleen voor ons. Dat mannenkoor kreeg regelmatig nieuwe leden en het aantal optredens werd door de grote vraag beperkt tot tien per jaar, zo kon het gebeuren dat het mannenkoor een jaar van tevoren al was volgeboekt. Corona maakte helaas een einde aan dit mannenkoor. Wat maakte dat mannenkoor zo succesvol en waarom werd het zo vaak gevraagd voor een optreden?
De mannen hadden het onderling erg gezellig, maar dat is in andere mannenkoren ook zo en ze brachten de gezelligheid mee naar een optreden en dat is inderdaad een pluspunt. Nee, wat het mannenkoor fantastisch deed is het onbevangen zingen van een hoofdzakelijk Nederlandstalig repertoire uit de oude doos. Toen ik voor het eerst voor het koor kwam te staan vroeg ik of ze wat voor mij wilde zingen; kies maar wat uit, zei ik. Ik kreeg tot mijn verrassing het liedje ’twee reebruine ogen’ te horen, begeleid door drie accordeons en een gitaar; ik zal het nooit meer vergeten. Het lied werd met zoveel overtuiging en onbevangenheid gezongen dat ik heel blij verrast was; dat is een koor waarmee je wat kunt beleven, dacht ik. Het geheim van dat koor lag in het verrassende repertoire, de eenvoud ervan en de onbevangenheid waarmee het gebracht werd. De mannen trokken zich nergens iets van aan en zongen elk liedje met overtuiging. Het publiek vond het geweldig.
Laagdrempelig Nederlandstalig repertoire, is dat het geheim? Ik denk het niet, want er zijn meer muziekgenres die voor publiek net zo aantrekkelijk kunnen zijn. Waar het om gaat is dat de luisteraar wordt verrast door het repertoire, net als de eerste keer dat ik dat mannenkoor ’twee reebruine ogen’ hoorde zingen. Dat verrassen is een belangrijke factor voor succes en succes trekt nieuwe leden aan. Verrassend repertoire geeft niet alleen maar dat wauw-effect, maar aanwezige mannen kunnen ook denken: dat koor, daar wil ik bij horen. Een flyer met informatie is dan voldoende om iemand bij een repetitie te gast te hebben. Bij het genoemde mannenkoor waren de belangstellenden zonder uitzondering blijvers. Verrassingsrepertoire dus, maar hoe doe je dat bij reguliere mannenkoren die zwaar en ernstig repertoire gewend zijn?
Het belangrijkste ingrediënt bij verrassingsrepertoire is lef; trek de stoute schoenen aan en zing eens iets heel anders dan je gewend bent; zing eens tweestemmig in plaats van vierstemmig en kies eens iets absurds als bijvoorbeeld die ’twee reebruine ogen’. Let maar eens op hoe geweldig het publiek dat vindt. Hoe meer lef je als koor toont, des te meer de aantrekkelijkheid om erbij te horen, en ik weet zeker dat het koor het ook heerlijk vindt om eens iets geks te doen. Natuurlijk zijn er onder de koorleden zuurpruimen die het maar niks vinden, maar die draaien vanzelf wel bij als ze hun vooroordelen opzij hebben kunnen zetten en hebben gevoeld hoe het is om eens iets aparts te doen.
Ik heb ooit, bij een koor dat het helemaal niet gewend was, tijdens mijn eerste repetitie een liedje ingestudeerd dat de naam “de Garrenkwak” draagt. Een eenvoudig Nederlandstalig driestemmig lied met zeven coupletten dat eindigt met ‘falderalderie, falderaldera, hoera, hoera, hoera’. Toen ik het lied uitgedeeld had werd er al om de tekst gelachen en ik had het lied in een kwartier ingestudeerd, ze vonden het geweldig en de sfeer in het koor was meteen ontspannen; men had een kwartier plezier gehad door eens iets heel anders te doen dan alleen ernstig repertoire. De uitstraling loog er niet om want alle koorleden vonden het heel leuk om te zingen. Die uitstraling is bij een uitvoering hét middel om dat verrassingseffect te bereiken. Een koor straalt hun stemming uit; staat er een heel strenge dirigent voor een koor, dan straalt het koor de angst uit om iets verkeerd te doen, je voelt als publiek de spanning die het koor voelt. Heeft een koor plezier in wat ze zingen, dan voel je als publiek dat plezier, het koor heeft dan die aanstekelijke uitstraling waardoor een glimlach op de gezichten van het publiek wordt getoverd en dat is wat je wilt bereiken om nieuwe leden te trekken.
Een concertrepertoire moet dus vol verrassingen zitten en dat bereik je – ook heel belangrijk – mede door variatie en een verhaal in het repertoire. Ik had in dat mannenkoor een ‘spreekstalmeester’ die een meester was in het aanvoelen van de zaal, maar ook in het verzinnen van allerlei heel grappige verhaaltjes met betrekking tot het volgende lied. Door die verhaaltjes, die praatjes, was het publiek al nieuwsgierig naar wat er zou gaan komen of ze keken al uit naar een aangekondigd, bekend en geliefd nummer. Ik koos de liedjes van het repertoire zodanig dat er een verhaal te vertellen viel, bijvoorbeeld een reis langs verschillende landen en van een lach en een traan. Elke variatie kan een verrassing inhouden. Imponeren doe je niet met zwaarwichtige, moeilijke stukken, maar met de juiste verrassingseffecten in het repertoire.
Een goed gevarieerd verrassend repertoire dat met hart en ziel gezongen kan worden is het geheim achter het succes van een mannenkoor en dat succes zorgt ervoor dat het koor aantrekkelijk wordt voor mannen die door het repertoire erbij willen horen. Mannen willen dus wel in een mannenkoor zingen, maar wat er gezongen wordt is bepalend om lid te willen worden. Wil een mannenkoor overleven in deze tijd, dan is aanpassing van het repertoire naar een repertoire dat verrassingen en variatie biedt cruciaal, dus een randvoorwaarde voor het aantrekken van nieuwe leden. Het is de belangrijkste verandering die een mannenkoor moet ondergaan om te kunnen overleven. Tot slot een tip voor koorbesturen: wacht niet, doe het nu! Wie niet waagt, die niet wint, niet geschoten is altijd mis, en: het geheim achter elk succes is het DOEN!
Hoe krijg je nieuwe leden bij een mannenkoor
12/12/2025


